مايهء لطيف در دل سنگ كثيف ، جواهر معادن و فلزّات بيافريد . پس از زبدهء لطايف چهار اسطقس « 1 » ، سه مولود در وجود آورد و اجناس و انواع حيوان موجود گردانيد « 2 » و از اصناف حيوانات و انواع جانوران « 3 » ، آدمى را برگزيد و زبدهء موجودات و فهرست مخلوقات گردانيد . چنان كه گفت « 4 » : وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا 1 . و او را بر اطلاق ، متصرّف و مالك مركّبات سفلى كرد و تنفيذ امر و تمليك نهى داد . و از براى مصالح معاد و مناظم معاش و ترتيب بلاد و تنظيم عباد ، انبيا را - عليهم الصّلاة و السّلام - بعث كرد و « 5 » به ابلاغ رسالت و اظهار دلالت مثال داد . و بر زبان ايشان به طريق وحى و الهام پيغام فرستاد و بر خلاف طبايع ، قوانين شرايع « 6 » بنهاد و به عدل و سياست ، طاعت و عبادت « 7 » فرمود . چنان كه گفت - عزّ من قائل « 8 » - : وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ 2 . و از براى احكام و استحكام قواعد عقايد عاقلان و تأكيد و تمهيد اساس مبانى اعمال و افعال ايشان ، علم و حكمت و شريعت و طريقت بيان كرد . كما قال - جلّ جلاله « 9 » - : وَ « 10 » لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ 3 . و از براى تقويم « 11 » و تعريك مفسدان و قمع و تأديب متعدّيان و زجر و تشديد جاهلان ، عقل و اجتهاد داد و با عقل و اجتهاد ، غزو و جهاد فرمود و كتاب و شمشير فرستاد . كما قال - عزّ و علا - « 12 » : لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ 4 . كتاب ، عقل است و ميزان ، اجتهاد و حديد ، شمشير ، تا عاقلان در اعجاز كتاب نظر كنند و به عقل و حكمت و قياس و مجاهدت ، شواهد قدرت و دلايل صنع و حكمت بدانند و از سير افعال نامحمود و صور اعمال نامرضى امتناع نمايند و با

--> ( 1 ) . شروع نسخهء تاشكند ( 2 ) . آتش : كرد ( 3 ) . آتش : انواع حيوان و اصناف جانوران ( 4 ) . آتش : فرمود ( 5 ) . ازمير : تا ( 6 ) . ازمير : شروع ( تاشكند بعد از اين ، 7 برگ را نامرتب نوشته است . يعنى دنباله عبارت را بايد در برگ 8 پيگيرى كرد ) ( 7 ) . آتش : به طاعت و عبادت ( 8 ) . آتش : « عزّ من قائل » ندارد ( 9 ) . آتش : قال اللّه تعالى عزّ و جلّ ( 10 ) . آتش : « و لا حبّة فى ظلمات الارض » اضافه دارد ( تاشكند مطابق متن ) ( 11 ) . آتش : تقديم ( 12 ) . آتش : قال اللّه تعالى عزّ شأنه